Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός

0
1427

Σεπτέμβριος 2015. Μια νέα σχολική χρονιά ξεκινά. Κάθε χρόνο, ίδια μέρα οι ίδιες εικόνες, οι ίδιες αναφορές, οι ίδιοι προβληματισμοί ανακυκλώνονται στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και αποτελούν το επίκεντρο των συζητήσεων. Με νομοτελειακό σχεδόν τρόπο και με μια αξιοθαύμαστα μονότονη σταθερότητα αναδύονται -εδώ και χρόνια- τα ίδια περίπου ερωτήματα που μοιάζουν να επαναλαμβάνονται σαν μια εκνευριστική ηχώ, καθώς παραμένουν εσαεί αναπάντητα.

Πρόκειται για τα ίδια ερωτήματα που απευθύνονται σταθερά και διαχρονικά εις ώτα μη ακουόντων.

  • Πότε θα ανοίξουν τα σχολεία; (παρεμπιπτόντως εδώ και χρόνια πολλά η 11η Σεπτεμβρίου παραμένει σταθερά η ημερομηνία έναρξης);
  • Τί θα γίνει με τα κενά των καθηγητών;
  • Πώς θα αντιμετωπισθούν οι ελλείψεις στην υλικοτεχνική υποδομή;
  • Πόσα σχολεία θα παραμείνουν κλειστά;
  • Πώς θα ρυθμιστεί το ζήτημα της μεταφοράς των μαθητών σε διάφορες περιοχές της χώρας;

Στα τηλεοπτικά κανάλια αγαπημένο θέμα το βάρος της σχολικής τσάντας, που αυτές τις μέρες έχει πάντα την τιμητική του. Ειρήσθω εν παρόδω, τί κρίμα που εκτός από το βάρος της τσάντας, η οποία ομολογουμένως μετατρέπει τους μικρούς μαθητές σε αχθοφόρους, δεν ασχολούμαστε και με το βάρος της γνώσης;

Τί κρίμα που δεν ασχολούμαστε, λόγου χάρη, και με το καθεστώς του ενός και μοναδικού σχολικού βιβλίου, που εδώ και χρόνια καλλιεργεί τη μονοδιάστατη αντίληψη της γνώσης, καθώς αντιστρατεύεται την πολυπρισματικότητα στις οπτικές θεωρήσεις;

Το γεγονός αυτό, που καιρό τώρα ταλαιπωρεί διδάσκοντες και διδασκομένους, αποτελεί μάλλον μεγαλύτερο άχθος, από το βάρος της σχολικής τσάντας, που ωστόσο επωμίζονται αδιαμαρτύρητα οι μικροί μας μαθητές.

Προφανώς, οι ιθύνοντες του σχεδιασμού της εκπαιδευτικής μας πολιτικής λησμονούν, ή και αγνοούν, την περίφημη φράση που αποδίδεται στον φιλόσοφο Θωμά Ακινάτη και ακούγεται ως δραματική προειδοποίηση από το παρελθόν: “Timeo hominem unius libri“(Φοβάμαι τον άνθρωπο του ενός βιβλίου).

Κι όμως ο κίνδυνος της πνευματικής μονομέρειας είναι κάτι παραπάνω από ορατός, καθώς ήδη γευόμαστε τους πικρούς καρπούς του. Πρόκειται για το φανατισμό και τη μισαλλοδοξία, που πολιορκούν εσχάτως ασφυκτικά την ελληνική κοινωνία και πυροδοτούν εκρήξεις μίσους απέναντι σε συνανθρώπους μας. Τα παραδείγματα γύρω μας αναρίθμητα, κατακλύζουν όλο το φάσμα του κοινωνικού γίγνεσθαι.

Όπως και να’ χει, φαίνεται ότι η φράση “έναρξη της σχολικής χρονιάς” είναι πλέον απόλυτα συνυφασμένη με τη λέξη “προβλήματα“. Θα έλεγε κανείς ότι συναποτελούν κατά μία έννοια έναν σύγχρονο Γόρδιο Δεσμό, του οποίου τη λύση εξακολουθούμε να αναζητούμε χωρίς αποτέλεσμα. Πιθανότατα, λοιπόν, να χρειάζεται ένας σύγχρονος Αλέξανδρος, για να τον κόψει με το σπαθί του.

Δυστυχώς, όμως, κάτι τέτοιο δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα, καθώς οι πολιτικοί μας ταγοί “περί πολλά τυρβάζουν” αντί να ασχολούνται με την ανάγκη των ουσιωδών αλλαγών στον χώρο της παιδείας. Γι’ αυτό και η επίλυση των ορατών και αοράτων προβλημάτων του εκπαιδευτικού μας συστήματος, θα παραπέμπεται διαρκώς ad calendas graecas, ήτοι “του Αγίου Ποτέ” ή όπως θα έλεγε κι ο σοφός λαός μας “τον μήνα που δεν έχει Σάββατο“.

Για άλλη μια μια φορά, λοιπόν, το σχολικό έτος θα ξεκινήσει μέσα σε ένα προβληματικό πλαίσιο. Θα ξεκινήσει εν μέσω συγκρούσεων και άγονων αντιπαραθέσεων, όπου βασιλεύει η ασυνεννοησία, αλλά και η παντελής έλλειψη διάθεσης για αναζήτηση συναινετικών λύσεων από όλες τις πλευρές.

Από τη μια οι συνδικαλιστικοί φορείς να εκτοξεύουν μονότονα απειλητικές προειδοποιήσεις για κλείσιμο των σχολείων (που μόλις άνοιξαν) και από την άλλη οι φορείς της ηγεσίας του Υπουργείου να διαβεβαιώνουν την ελληνική κοινωνία για τον ηλίθιο θρίαμβο του αυτονόητου:”Τα σχολεία θα ανοίξουν κανονικά στις 11 Σεπτεμβρίου“. Ποτέ άλλοτε τα αυτο-νόητα δε κατέστησαν τόσο α-νόητα όσο στις μέρες μας.

Κι όμως ακόμη και μέσα σε αυτό το απαισιόδοξο τοπίο της ελληνικής εκπαίδευσης, που γεννά μόνο απογοήτευση, υπάρχει ίσως κάτι που μας κάνει να χαμογελάμε αισιόδοξα. Κι είναι κάτι τόσο ωραίο κι απλό, όπως όλα τα σημαντικά πράγματα της ζωής. Πρόκειται για το χαμόγελο των μαθητών μας που από την 11η Σεπτεμβρίου θα φωτίσει ξανά τις μουντές αίθουσες των σχολικών κτηρίων. Πρόκειται για τις χαρούμενες παιδικές φωνές, που θα κατακλύσουν για άλλη μια φορά τις αυλές σχολείων, σπάζοντας τη μονότονη σιωπή των καλοκαιρινών μηνών.

Κι έπειτα είμαστε εμείς οι δάσκαλοι. Δεν νομίζω να υπάρχει άλλη περίπτωση επαγγελματικού κλάδου, που να παραγματοποιεί το ξεκίνημα μιας χρονιάς μέσα σε τέτοιες συνθήκες. Είναι τέτοια η ανανεωτική δύναμη, που μας μεταδίδει η φρεσκάδα των νεανικών ψυχών, που είναι ικανή να διαλύσει τα όποια νέφη της περιρρέουσας απαισιοδοξίας. Αυτή ακριβώς η αναγεννησιακή δύναμη της νεότητας μπορεί να μην είναι σε θέση να επιλύσει τα όποια προβλήματα προαναφέραμε, είναι όμως αυτή που συμβολίζει τον αγώνα για την επίλυσή τους.

Γιατί, όπως είχε πει και ο Τόμας Μαν: “Νέος θα πει να είσαι αυθόρμητος, να μένεις κοντά στις πηγές της ζωής, να μπορείς να ορθώνεσαι και να τραντάζεις τις αλυσίδες ενός φθαρμένου πολιτισμού, να τολμάς αυτό που οι άλλοι δεν έχουν το κουράγιο να επιχειρήσουν”.

Αυτή τη δύναμη διαπιστώνουμε κάθε χρόνο στον αγώνα που δίνουν, παρά τις αντίξοες συνθήκες, χιλιάδες συνάδελφοί μας, από τα μεγάλα αστικά κέντρα ως και τα ακριτικά μας νησιά. Πρόκειται για τον αγώνα του αφανούς Δασκάλου, που μακριά από συνδικαλιστικές και σκοπιμοθηρικές λογικές συνεχίζει να ασκεί με ευσυνειδησία και αξιοπρέπεια το έργο του, αντλώντας δύναμη από τους μαθητές του και στεκόμενος στο ύψος της παιδαγωγικής του αποστολής.

Όσο θα υπάρχουν αυτοί οι δάσκαλοι, εμείς θα παραμένουμε πεισματικά αισιόδοξοι για τη δυνατότητα βελτίωσης της κατάστασης. Αρκεί και η Πολιτεία να αναγνωρίσει το έργο τους αλλά και η Κοινωνία να πάψει να αμφισβητεί τον ρόλο τους. Ας επενδύσουμε, λοιπόν, όλοι μαζί σε ένα θετικό ξεκίνημα και ας εγκαινιάσουμε με την αρχή της σχολικής χρονιάς και μια νέα αρχή, για διαφορετική αντίληψη των πραγμάτων στον χώρο της παιδείας.

Ας κάνουμε μια νέα αρχή, αναγνωρίζοντας την ανάγκη ουσιαστικών -επιτέλους- μεταρρυθμίσεων στον χώρο της παιδείας. Κυρίως, όμως, ας κατανοήσουμε ότι η περίφημη αναβάθμιση του εκπαιδευτικού μας συστήματος δεν μπορεί να επιτευχθεί, χωρίς αλλαγή νοοτροπιών. Και η αρχή θα γίνει με την αναζήτηση της εθνικής συνεννόησης. Εξάλλου, η αρχή είναι το ήμισυ του παντός.

* Ο Αντώνης Ψύρης είναι Φιλόλογος – Ιστορικός, Διευθυντής Γυμνασίου “Εκπαιδευτηρίων Δούκα.